Քիմիա


Փորձ առաջի 

2Mg+O2=2MgO

Փորձ եկրորդ

CuSO4 +Fe  FeSO4+ Cu

Փորձ երրերդ 

2No+2H2O =2NaOH +H2

Փորձ չորորդ 
CuO + H2 + Cu + H2O



Ալյումին

Al գտնվում է երրորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում և երրորդ(փոքր) պարբերությունում
պրոտոններ – 13
նյետրոններ – 27-13=14
Ar(Al)= 27
Al- մետաղ է
Վալենտականություն- III
Օքսիդացման աստիճանը +3

Տարածվածությունը բնության մեջ

Այն զբաղեցնում է երկրակեղևի զանգվածի 8,8 %-ը։ Մտնում է հանգանյութերի բաղադրության մեջ, գլխավորությամբ ալյումոսիլիկատների և լեռնային ապարների։

Al-ի միացություններ պարունակում են գրանիտները, բազալտները, կավը, դաշտային սպաթը և այլն։

Միկրոէլեմենտների տեսքով ալյումինը առկա է կենդանիների և բույսերի հյուսվածքներում։

Ֆիզիկական հատկություններ

-արծաթափայլ սպիտակ մետաղ է
-խտությունը՝ 2,7 գ/սմ3
-եռման ջերմաստիճանը 2500 աստիճան ցելսուս
-հալման ջերմաստիճանը՝ 660 աստիճան ցելսուս
-օժտված է մեծ էլեկտրահաղորդականությամբ

Քիմիական հատկություն

Այրում
Փոխազդում է ծծմբական թթվի և ազոտական թթվի հետ
Լուծվում է ալկալու զրային լուծույթում անջատելով ջրածին
Փոխազդում է ջրի հետ
Ֆտորի հետ առաջացնում է ալյումինի ֆտորիդ
ծծմբի հետ
Ազոտի հետ առաջացնելով ալյումինի նիտրիդ
Ածխածնի հետ առաջացնելով ալյումինի կարբիդ

Ստացում

1. Ալյումինի օքսիդի հալույթի էլեկրոլիզով

Օքսիդի հալման ջերմաստիճանը 2000-ից բարձր է, և հնարավոր չէ ունենալ էլեկրոլիզի սարքեր, որոնք դիմանան այդպիսի բարձր ջերմաստիճաններ։ Այդ պատճառով օքսիդին խառնում են կրիոլիտ և դրա առկայությամբ իրականացնում հալույթի էլեկրոլիզը բավականին ցածր՝ մոտ 900 աստիճան ջերմաստիճանում։

Կիրառում

Al-ը հեշտությամբ է ենթարկվում մեխանիկական մշակման որովհետև ունի մեծ կռելիություն և ձգվողականություն։ Կարելի է գլանել, լար ձգել, ինչպես նաև մամլել ու դրոշմել՝ իրին տալով ցանկացած ձև։


Թունավոր հատկության բացակայությունը թույլ է տալիս ալյումինը լայնորեն օգտագործելու խոհանոցային սպասքի, սննդի և գարեջրի արտադրական սարքավորումների պատրաստման, ինչպես նաև՝ սսնդանյութերի և դեղանյութերի փաթեթավորման համար։ Առանց ալյումին դժվար կլիներ պատկերացնել ինքնաթիռաշինությունը։ Ալյումինական շիբը, որը կրկնակի աղ է, օգտագործվում է արյան մակարդման համար, ինչպես նաև մուրաբաների պատրաստվան և մանրաթելերի ներկման ժամանակ։

  • Մետաղների ընդհանուր բնութագրումը, ատոմների կառուցվածքը
«Մետաղ» բառը ծագել է հունական մետալոն արմատից, որը նշանակում է «հանք»: Հին դարերից արդեն մարդկությանը հայտնի է եղել յոթ մետաղ
Մետաղները տարբեր գույների են: Արտադրության ոլորտում դրանք պայմանականորեն բաժանվում են սև  և գունավոր մետաղներիՍովորական պայմաններում բոլոր մետաղներին, բացի սնդիկից հատուկ է պինդ ագրեգատային վիճակը, սակայն դրանց կարծրություններն ու հալման ջերմաստիճանները տարբեր են:

Ատոմի կառուցվածքը՝ 


Մետաղական տարրի ատոմ կազմված է դրական լիցքավորված միջուկից` պրոտոններից և նեյտրոններից և  նրա շուրջը արագ պտտվող բացասական լիցքավորված էլեկտրոններից։ Պրոտոնի և էլեկտրոնի լիցքերը մեծությամբ հավասար են, ատոմում նրանց թիվը հավասար։ Մետաղական տարրերի ատոմները ունեն նվազագույն թվով վալենտային էլեկտրոններ՝ առավելապես 1 և 2, հազվադեպ՝ 3։ Թույլ վալենտային էլեկտրոնները պոկվում են ատոմից՝ մետաղի հեղուկ կամ պինդ վիճակում, և նորից միանում նրանցից որևէ մեկին։ Ինչքան մեծ է ազատ էլեկտրոնները, ավելի է արտահայտված տարրի մետաղական հատկությունները։ Ազատ էլեկտրոնների այդ ամբողջությունը կոչում են էլեկտրոնային գազ։ 

  • Մետաղների  դիրքը  քիմիական  տարրերի  պարբերական  համակարգում
Քիմիական տարրերի դասակարգումը մետաղների և ոչ մետաղների պայմանական է: Օրինակ ` ալյումին (Al) և ցինկ (Zn) տարրերը մետաղներ են, բայց դրանց առաջացրած օքսիդներն ու հիդրօքսիդներն օժտված են և՛ թթվային, և՛ հիմնային հատկություններով:

Իսկ գերմանիում (Ge) տարրն իր հատկություններով ավելի մոտ է ոչ մետաղներին: Իսկ օրինակ, սիլիցիումը (Si), արսենը (As) և աստատը (At) ցուցաբերում են որոշ մետաղական հատկություններ

  • Մետաղական  քիմիական կապը
Ատոմների միջև կապն իրագործվում է դրանց էլեկտրոնների փոխազդեցությամբ, հետևաբար քիմիական կապի տեսությունը պետք է լինի էլեկտրոնային տեսություն։ Քիմիական կապի տեսությունը քիմիայի կարևորագույն ուսմունքներից է: Մետաղային կապը ապատեղայնացված կապ է, գործում է ոչ թե երկու կամ իր շուրջը գտնվող մի քանի ատոմների, այլ մետաղի կտորի բոլոր ատոմների միջև։ Մետաղային կապին բնորոշ է մետաղական բյուրեղացանցը, որի հանգույցներում մետաղի դրական իոններն են՝ շրջապատված ազատորեն տեղաշարժվող վալենտային էլեկտրոններով։ Մետաղային կապին և մետաղային բյուրեղացանցին բնորոշ են պլաստիկությունը, լավ էլեկտրա և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլը։

  • Մետաղների ֆիզիկական  հատկությունների
Մետաղի դրական իոնների և ընդհանուր էլեկտրոնային ամպի փոխազդեցությամբ պայմանավորված կապն էլ անվանում են մետաղականԲյուրեղավանդակի յուրահատուկ կառուցվածքը պայմանավորում է մետաղների կարևոր բոլոր ֆիզիկական հատկությունները՝ գույնը, կարծրությունը, հալման ջերմաստիճանըխտությունը, էլեկտրահաղորդականությունը և ջերմահաղորդականությունը, մետաղական փայլն ու անթափանցիկությունը, պլաստիկությունը: Մետաղները տարբեր գույնի են: Արտադրության ոլորտում դրանք պայմանականորեն բաժանվում են սև և գունավոր մետաղների:                                                                                                                                                                            


Մարդկությանը հուզող  ինչպիսի՞  էկոլոգիական  հիմնախնդիրներ  գիտեք
Գլոբալ տաքացում
Օվկիանոսի աղտոտումը
Մթնոլորտի աղտոտումը

Ո՞րն է  էկոլոգիապես  մաքուր  սնունդը
Էկոլոգիապես մաքուր սնունդն  այն է, երբ  վերջնական արտադրանք ստանալու ամբողջ ընթացքում պահպանվում են էկոլոգիական բոլոր նորմերը: Էկոլոգիապես մաքուր սնունդը չի պարունակում  իր մեջ այնպիսի վնասակար նյութերորոնք թողնում են բացասական ազդեցություն  մարդու առողջության վրա:

Ի՞նչ կարծիք  ունեք  կենսական  միջավայրի  մասին
Որո՞նք են  առողջ  ապրելակերպի  սկզբունքները
Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ, մաքուր խմելու ջուր և մոքուր օդ: Առողջ քուն։ Մարմնակրթություն, հիգենա։

Ո՞րն է  համարվում  մաքուր  խմելու  ջուր
Ջրի շրջապտույտը  բնության  մեջ
Հոսող ջրերը պոկում են ժայռաբեկորներ, քշում-տանում բերրի հողը, ջարդում-մանրացնում ապարները, քանդում ափերն ու հունը, փորում անդնդախոր կիրճեր, հարթավայրերում կուտակում նստվածքներ և այլն:
Ջրի աղտոտման  տեսակները  որո՞նք  են
Ի՞նչ է  կոշտ  ջուրը  և  ինչպե՞ս  են  այն  վերացնում
Բույսերի պաշտպանությունբույսերի, բուսական արտադրանքի աճեցման, փորձարկման, պահպանման և փոխադրման վայրերում վնասակար օրգանիզմների դեմ քիմիական և կենսաբանական պայքարի միջոցների օգտագործում:
Ի՞նչ են  ագրոքիմիկատներըպարարտանյութերը, քիմիական հողաբարելավիչները, որոնք նախատեսված են բույսերի սնուցման, հողերի բերրիության բարելավման համար.
Ի՞նչ է պեստիցիդըբույսերի պաշտպանության միջոց, ցանկացած նյութ կամ նյութերի խառնուրդ, որը նախատեսված է որոշակի վնասատուների (ներառյալ մարդկանց և կենդանիների հիվանդություններ փոխանցողների, սննդամթերքի, գյուղատնտեսական արտադրանքի, փայտանյութի, կենդանիների կերերի արտադրության, վերամշակման, փոխադրման, իրացման գործընթացներին խանգարող և խոչընդոտող վնասատուների), բույսերի և սնկերի անցանկալի տեսակների կանխարգելման, ոչնչացման կամ պայքարի համար: Պեստիցիդների խմբում ներառված են միջատասպանները (ինսեկտիցիդներ), կրծողների դեմ պայքարի միջոցները (ռոտենդիցիդներ).
Ի՞նչ է սնկասպանները (ֆունգիցիդներ), մոլախոտերի դեմ պայքարի համար նախատեսված նյութերը (հերբիցիդներ), բույսերի աճի կարգավորիչները, ֆերոմոնները, դեֆոլիանտները, դեսիկանտները և ֆումիգանտները.
Որո՞ նք են բույսերի պաշտպանության միջոցները՝ բույսերի վնասակար օրգանիզմների կանխարգելման, դրանց դեմ պայքարի և վերացման համար կիրառվող քիմիական, կենսաբանական միջոցներ:




Նախագիծ 1.

Համար մեկ տարրը Տիեզեքում` Ջրածին: Ջրածնի իզոտոպները`պրոտիում, դեյտերիում, տրիտիում: Համար մեկ նյութը Երկրագնդում `Ջուր: Լուծույթներ: Ծանր ջուր: Ջրածնի պերօքսիդ: Ջրի ֆիզ. քիմ. և ֆիզիոլոգիական հատկությունները: Անհատական-հետազոտական աշխատանք՝<<Ջրածինը որպես ապագայի վառելանյութ:>>





Zn+2HCl=ZnCl2+H2 
Մագնեզիումը ավելի բուռն փոխազդեց աղաթթվի հետ, քան ցինկը 
Mg+2HCl=MgCl2+H2 2H2+O2=2H2O
Փորձի համար վերցրել ենք 2,6գ ցինկ 
m(Zn)=2.6g 
m(ZnCl2)=?գ
1) Որոշել ցինկի նյութաքանակը(մոլ) n(Zn)=m(Zn):M(Zn)=2,6:65=0,04մոլ 

2) Ըստ ռեակցիայի հավասարման՝ստացված աղի նյութաքանակը՝ n(ZnCl2)=n(Zn)=0,04 մոլ
3) Որոշենք աղի զանգվածը m(ZnCl2)=n(ZnCl2)*M(ZnCl2)=136*0.04=5,44գ M(ZnCl2)=65+2*35,5=136գ\մոլ



Թթուների բանաձեւը անունները թթվային մնացորթները 

Անուներ                                         Բանաձեւեր       թթվային մնացորթներ

H+1 F-1 պլավիկյան թթու              HF                       F-  ֆտորիդ
H+1 Cl -1 աղա թթու                       Hcl                    Cl-
H+1 Br-1                                          HBr                     Br   բրոմիդ
H+1 I-1                                             HI                      I-   յոդիդ անիոն                  
H+1 2 S-2                                          H2S                   S2-  սոլֆիդ HS- հիդրոսոլֆիդ             
H+1 NO3-1 ազոտական                HNO3                   NO3- նիտրոն
H+1 NO2-1 ազոտային                        HNO2                      NO2- նիտրիտ
H+1 SO-2 ծծմբական թթու                    H2SO₄               SO2- սուլֆատ    HSO- հիդրոսուլֆատ
H2+1 SO3-2 ծծմբային թթու                 H2SO3              SO32- սուլֆիտ   HSO3 հիդրոսուլֆիտ
H+1 CO3-2 ածխա թթու                           H2CO3           CO3 2- կարբոնատ  HCO- հիդրոկարբոնատ


9-րդ դաս. Ամփոփիչ թեստ-1 «Կրկնողություն»


1. Ո՞ր  շարքում   է   գրված  միայն  ֆիզիկական  մարմիններ.
ա) գիրք, մեխ, ալյումին, ազոտ
բ) սեղան, գրիչ, տետր, մատանի
գ) երկաթ, քանոն, ոսկի, թթվածին
դ) պղինձ, ջուր, արծաթ, ջրածին

2. Քանի՞ նյութ  է  ներկայացված  հետևյալ  բառակապակցություններումջրի  կաթիլ, պղնձե թասալյումինե կաթսա, ռետինե գնդակպղնձե կուժ, սառցե դղյակ.
ա) 3                                    բ) 6                                     գ) 4                                  դ) 5

3. Նշվածներից  ո՞ր  շարքում   են   գրված միայն օրգանական նյութեր.
1) 
ջուր, թթվածին, կավիճ, սպիրտ
2) կերակրի աղ, սպիտակուց, ճարպ, ազոտ
3) շաքարավազ, քացախաթթու, գլյուկոզ, սպիրտ
4) սոդա, ջուր, ածխաթթու գազ, բենզոլ

 4. Ինչպիսի՞ ագրեգատային  վիճակում  կարող  է  գտնվել սնդիկը.
1) միայն  պինդ  վիճակում
2) միայն  գազային վիճակում
3) միայն  հեղուկ  վիճակում
4) բոլոր  երեք  վիճակներում

5. Որքա՞ն է ոսկու ձուլակտորի զանգվածը, որի ծավալը 2սմ է, իսկ  ոսկու խտությունը 19,3 գ/սմ3 է.
1) 38,6գ                            2) 9,65գ                                   3) 3,86գ                               4) 1,93գ
6. Համապատասխանեցրեք  նյութի  հատկությունները  և  անվանումը.   
                 Հատկությունները
            Անվանումը
աբնորոշ  հոտով թափանցիկ  հեղուկ

բջրում լավ  լուծվող պինդ  նյութ
գմետաղական  փայլով պինդ գունավոր  նյութ
դջրում  քիչ  լուծվող անհոտ, անհամ  գազ
    1)  կավիճ   

    2) սախարոզ
   3) քացախաթթու
   4) թթվածին
   5)  քլոր
   6)  յոդ
7. Ո՞ր շարքում  են  գրված  միայն  բարդ  նյութերի  բանաձևեր.
1)   Al, HCl,  Cu, Na2SO4                                                 3)  H2O, N2, O3,  Ni, S8
2)   AgBr, H2, CaCO3, P4                                               4)  NaOH, CO2, NH3, CuSO4

 8. Ո՞ր տարրական  մասնիկներից  է  կազմված  ատոմը.
    1)  միայն էլեկտրոններից
    2)  նեյտրոններից և էլեկտրոններից
    3)  պրոտոններից, էլեկտրոններից և նեյտրոններից
    4)  միայն պրոտոններից

9.   Ո՞ր շարքում   է  գրված  ֆոսֆոր, թթվածին, ածխածին, երկաթ և ազոտ քիմիական տարրերի նշանները.
1) F, C, P, Si, Na
2)  O, C, Li, K, Ba
3)  P, O, C, Fe, N
4)  K, Na, P, Fe, C

10. Ո՞ր շարքում  են  առկա  միայն  կովալենտային  կապերով  միացություններ.
1)  NaCl, HCl, Cl2, NaHCO3                                      3)  H2, NH3, H2O, CH4
2)  KBr, HNO3, CaO, P4                                            4)  N2, Br2, CuSO4, Fe

11.  Ազոտ
Քիմիական տարրի նշանը` N
Կարգաթիվը ` 7, միջուկի լիցք` 7
Ատոմի բաղադրությունը (7p; 7n) 7e
Պարբերության համար` 2

Խմբի համարը 5



Գործնական աշխատանք 3 անօրգանական շխթան

Մետաղ հիմնային օքսիդ հիմնք աղ 

Mg > Mgo > Mg (OH) > Mgcl2

Փորց 1

Mg այրում (հրավառություն)

Mg + 02 > Mgo + Q  

Փորց 2

Ago այրումը + H2o > Mg (OH)2

հիմք է ստացվել օգտագործում ենք հայտանյութ ֆենուլֆտալեին 

Փորց 3

շեզոքացման րեակցիա - փոխանակման րեակցիա 

հիմքի եւ թթվածնի միջեւ ընթացող րեակցիան, որի հետեւանքով առաջանում է աղ եւ ջուր 

Mg (OH)2 + Hcl (աղաթթու) > Mgcl2 + h2o





  






Հավասարաչափ արագացող շարժում, արագացող շարժման արագություն, ճանապարհը:

Ազատ անկում, ազատ անկման արագացում:
Հավասարաչափ արագացող շարժումը՝ անհավասարաչափ շարժում է, որովհետև հավասարաչափ շարժման դեպքում արագությունը չի փոխվում, հաստատուն է ողջ շարժման ընթացքում: Մարմնի շարժումը կոչվում է հավասարաչափ արագացող, եթե այդ շարժման արագությունը կամայական հավասար ժամանակամիջոցում փոխվում է նույն չափով:
Այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավսար է մարմնի շարժման արագության փոփողության և այն ժամանակամիջոցի հարաբերությանը, որի ընթացքում կատարվել է այդ փոփոխությունը, կոչվում է հավասարաչափ արագացող շարժման արագացում: Այն նշանակում են a տառով՝ լատիներեն ակսելեռատիո(արագացում):
Հավսարաչափ արագացող շարժման դեպքում, արագացումը հաստատուն է: Որպես հավասարաչափ արագացող շարժման արագացման միավոր ընդունվում է այն մարմնի արագացումը, երբ այդ շարժման արագությունը յուրաքանչյուր մեկ վարկյանում փոխվում է մեկ մետր վարկյանում: Այդ միավորը կոչվում է մեկ մետր վարկյան քառակուսի: Հավասարաչափ արագացող շարժման արագությունը հավասար կլինի V=a*t:
Շփման ուժ
Դադարի շփում
Շփումը բնության մեջ և տեխնիկայում


Անօրգանական նյուքերի հիմնական դասերը

Սահմանում
Օքսիդներ են կոչվում երկու տարրից կազմված այն բարդ անօրգանական նյութերըորոնցից մեկըթթվածինն է -2 օքսիդացման աստիճանով (-2): 
Օքսիդների ընդհանուր բանաձևն է


Հիմնային և երկդիմի օքսիդները առաջացնում են մետաղներ, բայց նույն մետաղները չեն: Թթվայինը առաջացնում է ոչ մետաղ: 
Տարբերակ 1, էջ 48
1)   Սահնակը սարից սահում է ծանրության ուժի ազդեցությամբ և սահելով կանգ է առնում շփման ուժի պատճառով;
2)   Շփվող մակերևույթների յուղման դեպքում շփման ուժը փոքրանում է;
3)   Շփման ուժի ուղղությունը համընկնու՞մ է մարմնի շարժման արագության
ուղղության հետ
Ուժը արագության փոփոխության պատճառն է;
Ծանոթացել ենք 4 ուժերի հետ ՝ ծանրության, առաձգականության, մարմնի կշիռ և շփման;
Ծանրության ուժի առաջացման պատճառն է երկրի ձգողական ուժը;
Առաձգական ուժի առաջացման պատճառն է մարմինների  դեֆորմացիան է;
Մարմնի կշիռի առաջացման պատճառն է հենարանին դրած կամ կախոցից կախված մարմնի դեֆորմացիսաի  առաջացած ուժն է, որը ազդում է հենարանի կամ կախոցի վրա;
Շփման ուժի առաջացման պատճառն է երկու հպվող մակերևութների խորդուբորդույունն է և մոլեկուլների փոխազդեցության ուժը; Ուժը վեկտորական մեծություն է;
Մեխանիկական  աշխատանք և հզորություն
Մենաիկական աշխատանքը կատարվում է այն ժամանակ ,երբ մարմնի վրա կիռարվում է ցանկացած ուժ և ուժի ուղղությամբ մարմինը կատարում է տեղափոխություն;
Նշում ենք A տառով այն հավասար է ուժի և տեղափոխության
A=f*s 1g=1n*1,m
Մարմի փողազդեցությունը
Մարմնի զանգված
Զանգվածի միավորներ
Տարբերակ 1
1)Մարմնի շարժման արագությունը փոփոխվում է՝ նրա վրա ազդում են այլ մարմնի ազդեցությունից հետո. Պատ.՝ 3.
2)Որ դեպքում  Ա սայլակը կսկսի շարժվել, եթե այրենք թելը՝ նկարում պատկերված 1և3 վիճակներում Պատ.՝2.
3) Հրացանից կրակելիս գնդակի արագությունը 600մ վ է, իսկ հրացանի հետհարվածի արագությունը ՝ 1,5 մ/վ: Որ մարմնի զանգվածն է մեծ քանի անգամ՝ գնդակի զանգվածը 400 անգամ փոքր է հրացանի զանգվածից: Պատ.՝2.
4) Քանի կիլոգրամ է պարունակում 2.5 տոննան ՝ 2500 կգ: Պատ.՝ 5.
5)Քանի գրամ է 0,025կգ-ը` 25 կգ  պատ.՝ 1
6)Արտահյատեք 250գ կիլոգրամով՝ 0,25 կգ պատ.՝1
1.Լրացրեք բաց թողած թվերը. 1կգ =1000գ ,1գ =1կգ,1մգ =1գ ,1տ = 1000կգ
Լաբարատոր աշխատանք
Չափանոթում չտեղավորվող մարմնի ծավալը
Անհրաժեշտ պարագարներ, մարմնին որը չի տեղավորվում չափանոթում, ջրթափ անո, ջուր թել և չափանոթ:Աշխատանքի ընդհացքը:Ջրթափ անոթի մեջ լցնում եմ անքայն ջուր , որ հասնի ծուրակի բերանին:Չափաբաժակը տեղավորում ենք ջրթափ անոթի ծորակի տակ, որից հետո մարմինը խելոք կապում ենք  թելով , որից հետո մարմինը իչեցնում ենք ջրթափ անոթի մեջ այնքան ժամանակ մինչև մարմինը խորասուզվի:Խորասուզվելուց հետո ջուրը թափվեց, և այնքան ջուր թափվեց ուրեմն դա ջրի ծավալն է:Որոշեցի չափանոթի բաժանման արժեքը `   C=100սմ3-80սմ3=20սմ3:10=2սմ3
C1=2սմ3:2=1
Ջրի ծավալը եղավ V=98սմ31սմ3
Դա մարմնի ծավալն է:
Լաբարատոր աշխատանք
Կանոնավոր և անկանոն պինդ մարմնի ծավալի որոշումը:Անհրաժեշտ պարագաներն են  չափագլան, չափաքանոն, հֆհհդսբադքըեդզքվ, թել ,ջուր:Առաջինը անում ենք կանոնավոր ծավալի որոշումը քանոնով, կանոնավոր մարմնի ծավալը որոշելու համար քանոնի միջոցով պետք է չափել կանոնավոր մարմնի ՝ չորսուի ծավալը:Ես ունեմ  պայտե և  մետաղյա չորսուններ:Այն որոշելու համար քանոնով չափում եմ նրա երկարությունը, լայնությունը և բարձրությունը, նշանակելով համապատասխանաբար a;b;h; տառերով:
a=2,7սմ
b=1,7սմ
h=2,7սմ
V-?
2,7*2,7*1,7=12,3սմ3
V=12,3սմ3
a=7սմ
b=4,5սմ
h=7սմ
V=7սմ*7սմ*4,5սմ=220,5սմ3
V=220,5սմ3
մարմնի ծավալը նշանակում ենք V տառով:
Այժմ իմ մետաղյա չորսուի ծավալը կորոշեմ չափագլանի միջոցով:Նախ որոշում եմ իմ չափանոթի սանդղ ակի բաժանման արժեքը
C=100-5010=5սմ3
C1=522,5սմ3
Չափանոթի մեջ լցնում եմ ջուր:Չափագլանի մեջ լցրեցի այնքան ջուր որ իմ մարմինը կարողանա սուզվի:Լցված ջրի ծավալը:
V1=148
Պարզաբանել և կրկնել հետևյալ հարցերը՝
1.ինչն են անվանում սանդղակի բաժանման արժեք
Անհրաժեշտ է գտնել սանդղակի մոտակա այն երկու գծիկները որոնց կողքին մեծության թվային արժեքներ են գրված։ Այնուհետև մեծ արժեքից հանել փոքր արժեքը և ստացված արդյունքը բաժանել նրանգ միջև եղած բաժանումների թվին:
С=60-5010=1մլ
2.որն է սարքի չափման սահմանը,
Նրա ամենավերևի և ամենաներքևի թվերը ցույց են տալիս սարքի չափման սահմանը:
c1=1մլ2= 0,5մլ
3.որոշել տրված գործիքի չափման սխալը
գործիքների սանդղակների ամենափոքր բաժանման արժեքի  կեսը
V=55մլ
1 լ=1 դմ3
1մլ=1 սմ3
1մ3=1մ*1մ*1մ=10դմ*10դիմ*10դմ=1000դմ3=1000լ
Իմ չափագլանի մեջ լցրեցի ջուր և պարզեցի, որ C=100-5025=2սմ3
Լաբարատոր աշխատանք
Հեղուկի ծավալի չափումը չափանոթի միջոցով
Աշխատանքի նպատակը․ սովորել չափանոթի միջոցով չափել հեղուկի ծավալը և անոթների տարողությունները։
Սարքեր և նյութեր․ չափանոթ, ջրով լցված բաժակ, ոչ մեծ սրվակ և այլ անոթներ։
ԻՄ դիմաց դրված է չափանոթ, որը հեղուների ծավալների չափման  և պինդ մարմինների ծավալների չափման գործիք է,
Ծավալը դա  հեղուկի կամ պինդ մարմնի զբաղեցրած տեղն է։ Ծավալի չափման գործիքը՝ չափանոթը ուսումնասիրելիս ես պարզեցի, որ իմ չափանոթի չափման հնարավորությունը՝ ամենաներքևի թվային արժեքը նրբագծի դիմաց գրված 0սմ3, իսկ ամենավերևի նրբագծի դիմաց գրված թիվը 150սմ3, որպես ծավալի չափման հիիմնական միավոր Միջազգային Համակարգում (ՄՀ) ընդունված է 1մ3 օգտագործվում են նաև 1սմ3, 1լ, 1մլ, 1մմ3, իմ չափագլանի վրա արված են նրբագծերով արված բաժանումներ, որին անվանում ենք սանդղակ, գործիքից օգտվելոց առաջ ես որոշում եմ ես պետք է որոշ եմ սանդղակի ամենափոքր բաժանման արժեքը։  Չափիչ սարքի սանդղակի բաժանման արժեքը որոշելու հաար անհրաժեշտ է գտնել սանդղակի մոտակա այն երկու գծիկները որոնց կողքին մեծության թվային արժեքներ են գրված։ Այնուհետև մեծ արժեքից հանել
Լարատոր աշխատանք
Գործիքներից օգտվելուց առաջ պետք է որոշենք գործիքների սանդղակների ամենափոքր բաժանման արժեքի  կեսը և չափման սխալը։  Այժմ ես որոշու եմ իմ դիմաց դրված չափագլանի սանդղակի ամենափոքր բաժանման արժեքը և չափման  սխալը։ Չափագլանի սանդղակի բաժանման արժեքը որոշելու համար վերցրեցի երկու հարևան գծիկներ որոնց դիմաց թվային մեծություն էր գրված՝ օրինակ 600մլ և 500մլ, որից հետո մեծից հանեցինք փոքր թիվը և ստացված թիվը բաժանեցինք այդ երկու թվերի միջև եղած նրբագծերով արված բաժանումների թվի վրա։ Բաժանման արժեքը նշանակում են C տառով։ C=600մլ-500մլ10
Լաբորատոր աշխատանք
Նպատակը՝ ծանոթանալ լաբորատորիայի անվտանգության կանոններին՝ ուսուցչի ծանոթացմանբ: Ծանոթանալ այն չափիչ գործիքների հետ, որոնց հետ մենք աշխատելու ենք:
Այդ գործիքների հետազոտում և նրանց սանդղակի ամենափոքր բաժանման արժեքի և չափման սխալի որոշում:
Աշխատանքի ընթացքը

Աշխատելու ընթացքում ծանոթանում ենք անվտանգության կանոններին, ամենակարևորը նա է, որ  գոյություն ունեն 2 տեսակի հոսանքի աղբյուրներ մեկը 36մյուսը  220 ոլտ: Ծանոթացել ենք գործիքների հետ օրինակ ջեռուցիցչներ, հոսանքի փոխանցիչների, չախագլանների , կշեռքների, քանոնների, տարաների և տարբեր ուժաչափիչների հետ: ՄԵնք այդ գործիքները հետազոտեցինք՝ գործիքից օգտվելուց առաջ պետք է նաել իր չափման հնարավորությունները  Նրա ամենավերևի և ամենաներքևի թվերը ցույց են տալիս սարքի չափման հնարավորությունները: Որից հետո նկատեցի, որ բոլոր չափիչ գործիքների նման են նրանով որ բոլորի վրա կա նրբագծերով արված բաժանումներ, որին անվանում ենք սանդղակ:


02.11.16
Քիմիական բանաձև
Քիմիական բանաձևը դա նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է, քիմիական նշանների և ինդեքների միջոցով։ Ինդեքսը ցույց է տալիս ատոմների թիվը մոլեկուլում։
Հաշվարկներ ըստ քիմիական բանաձևի
KMNO4
Կալիումի պեռմանգանաթ(марганцовка)
2.Ինչ տարերից է կազմված նյութը
K-կալիում, MN-մանգան, O-թթվածին
3.Ամեն մի տարրից քանի ատոմ կա մոլեկուլում
1 մոլեկուում կա 1 կալիումի ատոմ, 1 մանգանի ատոմ, 4 թթվածնի ատոմ
4.Հաշվել հարաբերկան մոլեկուլային զանգվածը Mr
Mr(KMNO4)=Ar(K)+Ar(MN)+Ar(o)*4=39+55+16*4=158
5.Տարրեի զանգվածային հարաբերությունը
m(K):m(MN):m(O)=39:55:64
  1. տարրի զանգվածային բաժինը
տարրի զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս թե նրա ատոմային զանգվածը, որ մասն է կազմում մոլեկուլային զանվածից։
W(K)=39158*100%=25
W(MN)=55158*100%=35%
W(O) =40%
7.նյութը բարդ է թե պարզ
բարդ
NaHCO3-կերակրի սոդա 
  1.        Ամեն ինչ ատոմի մասին
  1.         Սովորում ենք թե ինչ է պարբերությունը
  1.      Խումբը և ենթախումբը, ինչ է ցույց տալիս խմբի համարը
  1.      Մենդելևի պարբերական օրենքը

 Առաջադրանք
  Նատրիում  
    Ատոմի  կառուցվածքը  Ծծումբ և երկաթ
  •     Մաքուր նյութեր սահմանումը
  1.  Համասեռ, անհամասեռ խարնուրդներ
  1. Պարզ և բարդ նյութեր
  1. ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ
  1. խառնուրդների բաժանման եղանակները
  1. նյութերի հատկությունները  
         Պարբերական համակարգը
Խառնուրդների բաժանման եղանակները՝    Նշան- Na
    
    1. նյութի փոքրագույն մասնիկն է
      Տարրերի առաջին դասակարգը

    Ինչ է ցույց տալիս կարգաթիվը

           Որոշել հետևյալ տարրերի դիրքը, պարբերական համակարգում և ատոմի բաղադրությունը, համար,8  7,11, 52, 75, 19, 30, 39

   2. Հունարենից թարգմանվում է անբաժանելի
      Առաջին դասակարգումը հետևյալն է
         1. Na, H, C, O
         2. Na-1 H-1 C-1 O-3
         3. Mr (NaHCO3)  23+1+12+16*3=84   
         4.
        Կարգաթիվը ցույց է տալիս պռոտոնների և էլեկտրոնների թիվը, և միչուկի լիցքը։  Ատոմային զանգվածը կազմված է պռոտոնների, նյետրոնների և էլեկտրոնների զանգվածների գումարից։ Էլեկտրոնների զանգվածը 2000 անգամ
    Թթվածին
    նշան- O
     կարգաթիվ- 8
    զանգված- 16
    պարբերություն- երկրորդ
    խումբը- 6
    ենթախումբ- գլխավոր
    պռոտոն- 8
    նյետռոն- 8
    էլեկտրոն- 8
    Ազոտ
     Նշան-N
     կարգաթիվ-7
    զանգված 14
    պարբերություն- երկրորդ
     խումբը- 5
     ենթախումբ- գլխավոր
    պռոտոն- 7
  նյետրոն-7
  էլեկտրոն-7
   
   կարգաթիվ-11
    զանգվա ծ-23
    պարբերություն- 3րդ
   խումբը- առաջին
   ենթախումբը-  գլխավոր
   պռոտոն- 11
  նյետրոն- 12
   էլեկտրոն- 11
   Տելուր
   նշան- Te1
   կարգաթիվ-52
   զանգված-128
   պարբերություն-5
   խումբը-6
   ենթախումբը-գլխավոր
    պռոտոն- 52
   նյետրոն- 76
    էլեկտրոն-52
   Ռենիում
   նշան- Re
   կարգաթիվ-75
   զանգված-187
   պարբերություն-6
   խումբը-7
   ենթախումբը-երկրորդական
    պռոտոն- 75
   նյետրոն- 112
    էլեկտրոն-75
    K
       նշան-K
      կարգաթիվ-19
   զանգված-40
   պարբերություն-4
   խումբը-1
   ենթախումբը- գլխավոր
    պռոտոն- 19
   նյետրոն- 21
    էլեկտրոն-19
    Zn
    նշան-Zn
      կարգաթիվ-30
   զանգված-66
   պարբերություն-4
   խումբը-երկրորդ
   ենթախումբը- երկրորդական
    պռոտոն- 30
   նյետրոն- 36
    էլեկտրոն-30
    Y
  նշան-Y
      կարգաթիվ-39
   զանգված-89
   պարբերություն-5
   խումբը-երրորդ
   ենթախումբը- երկրորդական
    պռոտոն- 39
   նյետրոն- 50
    էլեկտրոն-39
      P
   նշան- p
   կարգաթիվ-15
    զանգված-31
             3.Ատոմը քիմիապես անբաժանելի մասնիկ է
         4. Քիմիական ռեաքցիաների ժամանակ մոլեկուլները քայքայվում են, իսկ ատոմները պահպանվում են, իսկ ֆիզիկական երևույթների ժամանակ և մոլեկուլները և ատոմները պահպանվում են։
     5.Ատոմները ֆիզիկապես բաժանելի մասնիկներ են, ատոմները կազմված են միչուկից և նրա շուրջը պտտվող էլեկտրոններից, միչուկը կազմված է դրական լիցքավորված պռոտոններից  և չեզոք նյետռոններից, միչուկը դրական լիցք ունի։ էլետկրոնները ունեն բացասակն լիցք։
            6. ատոմը էլեկտրաչեզոք մասնիկ է, որովհետև պռոտոնների և էլեկտրոնների թիվը հավասար է։
        7. Ատոմները միանալով իրար հետ առաջացնում են մոլեկուլներ և միևնույն ատոմների միացումից առաջանում են պարզ նյութեր, տարբեր ատոմների միացումից առաջանում են բադ նյութեր։
    Բոլոր տարրերը բաժանվեցին մետաղների և ոչ մետաղների
       մետաղները բացի սնդիկից պինդ են, ունեն մետաղական փայլ, պլաստիկ են, ունեն ջերմա և  էլեկտրա հաղորդականություն
        ոչ մետաղները եթե պռոտոն  պինդ են  փխրուն են մեծ մասամբ գազային կամ հեղուկ նյութեր են, չունեն փայլ,  չունեն ջերմա և էլեկտրա հաղորդականություն, այս դասակարգումը թերի էր, որովհետև գտնվեցին տարրեր որոնք ունեին և մետաղական և ոչ մետաղական հատկություն։
        մետաղներից առանձնացրեցին ամենակտիվ մետաղները որոնք կոչվում են ալկալիական,Li Na, K, Rb Cs, Fr
    ոչ մետաղներից առանձնացրեցին ամենաակտիվ ոչ մետաղները որոնք կոչվեցին հալոգելներ որը հունարենից թարգմանվում է աղածին։ F, Cl, Br, I, At
     երրորդ խումբը առանձնացնում է ազնիվ գազեր կամ իներտ գազեր, He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn
    Ազնիվ գազերը կազմված են ատոմներից, նրանց ատոմները չեն միանում միմիանց և ուրիշ ատոմների հետ չեն առաջացնում և ոչ մի մոլեկուլ չեն առաջացնում: Բոլոր տարրերը գրվեցին ըստ հարաբերական ատոմային զանգվածների մեծացումով։ Տարրեը համարակալվեցին՝ այդ համարները կոչվեցին կարգաթվեր։ Նկատեցին, որ ամեն մի ութը տարրից հետո կրկնվում են տարրերի հատկությունները (ալկալիական մետաղից հետո, ութերրորդը ընկնում էր ալկալիական մետաղի, հալոգենից հետո ութերրորդը հալոգիեն, ազնիվ գազերից հետո ութերրորդը ազնիվ գազ է) այս երկար շարքը բաժանեցին ավելի կարճ շարքերի, այնպես, որ ալկալիական մետաղները ընկնեն իրար տակ, հալոգիենները իրար տակ, ազնիվ գազերը իրար տակ։ այդ կարճ շարքերը կոչվեցին պարբերություններ, պարբերությունները դրանք տարրեի հորիզոնական շարքեր են, որոնք գրված են, կարգաթվերի մեծացումով, սկսվում են ալկալիական մետաղով և վերջանում ազնիվ գազերով։  ունեն 7ը պարբերություն առաջինը երկրորդը և երրորդը փոքր պարբերություններ են, 4-ից յոթը մեծ պարբերություններ։ Ուղաձիգ շարքերը կոչվում են խմբեր։Խմբերը բաժանվում են գլխավոր և երկրորդական խմբերի։Գլխավոր է կոչվում այն ենթախումբը, որը կազմված է և փոքր և մեծ պարբերություններից։ Երկրորդական
      
        Գործնական  աշխատանք `Խառնուրդներից  մաքուր  նյութերի  ստացւոմը: Երևանի քարհանքից  բերված  կերակրի  աղի  մաքրումը:
Կերակրի  աղի  մաքրումըՍարքավորումներ` Լաբորատոր  կալան, սպիրտայրոց, բաժակ, ձագար, ֆիլտրի  թուղթ, ապակե  ձող, կոլբ, ճենապակյա  թասԱզդանյութեր`կերակրի  աղ, ջուրԲաժակում  լցրեք  աղտոտված  կերակրի  աղը  և  վրան  ավելացրեք  ջուրը,  խառնեք   ապակե  ձողի  միջոցով: Ինչպիսի՞  խառնուրդ  ստացաք: Ստացված  պղտոր  հեղուկը  ֆիլտրեք: Չլուծվող  մանր  մասնիկները  հեղուկից  բաժանելու  նպատակով  օգտագործում  են  չսոսնձված  ծակոտեն  թուղթ, որից  և  պատրաստում  են  ֆիլտր:Ֆիլտրի  թղթի  պատրաստումը  պատկերված  է  նկարի  վրա: Աղի  պղտոր  լուծույթը  ֆիլտրի  վրա  լցրեք  ապակե  ձողի  վրայով, որի  ներքին  ծայրն  ուղղեք  դեպի  ձագարի  պատը, հեղուկի  շիթը  պետք  է  ուղղվի  ձագարի  պատին: Ինչպիսի՞  խառնուրդ  է  ստացված  ֆիլտրատը:Ստացված  Ֆիլտրատը  լցրեք  գոլորշացման  ճենապակե  թասի  մեջ, որը  տեղադրեք  կալանի  օղի  վրա: Օղի  տակ  տեղավորեք  ու  վառեք  սպիրտայրոցը  այնպես, որ  բոցի  արտաքին  մասը  թասի  հատակին  հպվի,  և  լուծույթը  տաքացրեք: Հեղուկ  մերթ  ընդ  մերթ  խառնեք  ապակե  ձողով, որ  չցայտի: Երբ  թասի  մեջ  լուծույթը  թանձրանա, տաքացումը  դադարեցրեք  ու  թողեք  այնքան, մինչև  հեղուկն  ամբողջությամբ  շոգեհանվի, և  առաջացած  աղի  բյուրեղները  լրիվ  չորանան:
     Ստացված  աղը  համեմատեք  այն  աղի  խառնուրդի  հետ, որը  ձեզ  տրամադրված  էր  սկզբում:  

              Երկաթ- մաքուր, պինդ,  ունի մետաղական փայլ, պլաստիկ,  մետաղ , ունի ջերմաէլեկտրահաղորդականություն, չի լուծվում ջրում, նստում է ջրի տակ և գվում է մագնիսով
             Ծծումբ- դեղին գույնի փոշի է,  փայլ չունի, ոչ մետաղ է,  չունի ջերմաէլեկտրահաղորդականություն, չի լուծվում ջրում և չի էլ թռչվում, ծծումբը մագնիսով չի ձգվում, իսկ երկաթը այո,
Ֆիլտրում (անհամասեռ) Շոգեհացում (համասեռ), Մագնիսի միջոցով, եթե խառնուրդում կան երկաթի կտորներ, բաժանիչ ձագար (անհամասեռ), երկու իրար մեջ չլուծվող հեղուկ նյութեր (անհամասեռ), թորում (համասեռ):
Հարցեր և վարժություններ
1. Ո՞ր նյութերի խառնուրդներն են համասեռ.
ա) կավճի ու ջրի, բ) սպիրտի և ջրի (օղի), գ) յուղի և ջրի, դ) յուղի և բենզինի:
սպիրտ և ջուր
2. Լրացրե՛ք բաց թողած բառերը. «Մաքուր են այն նյութերը, որոնք ունեն հաստատուն բաղադրություն, բնորոշ կառուցվածք, ուստիև օժտված են խիստ որոշակի հատկություններով»:
3. Ո՞ր խառնուրդները կարելի է բաժանել թորումով.
ա) սպիրտ և ջուր
բ) կավիճ և ջուր
գ) կերակրի աղ և ջուր
դ) բենզին
4. Ավազը խառնվել է փայտի թեփի հետ: Առաջարկե՛ք եղանակ, որի միջոցով հնարավոր է այդ խառնուրդի բաղադրամասերն առանձնացնել:
5. Գեղամա լճի ջուրը թափանցիկ է, բայց լուծված աղեր է պարունակում: Ի՞նչ եղանակ կառաջարկեք ՝այդ ջրից մաքուր նյութ ստանալու համար:
6. Դեբեդ գետի ջուրը հաճախ պղտոր է: Պատճառը ջրի մեջ կախված կավի մասնիկներն են:
Ի՞նչ եղանակ կառաջարկեիք՝ մաքուր ջուր ստանալու համար:
7. Հայրիկը պատահաբար բենզինը լցրել է ջրի վրա: Օգնե՛ք հայրիկին բաժանել այդ խառնուրդը:
Սպիրտ և ջուր


Քիմիական բանաձև 

Քիմիական բանաձևը դա նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է, քիմիական նշանների և ինդեքների միջոցով։ Ինդեքսը ցույց է տալիս ատոմների թիվը մոլեկուլում։

Հաշվարկներ ըստ քիմիական բանաձևի

KMNO4

Կալիումի պեռմանագանթ (марганцовка)


2․ Ի՞նչ տարերից է կազմված նյութը։

K-կալիում, MN-մանգամ, O-թթվածին 


3. Ամեն մի տարրից քանի ատոմ կա մոլեկուլում։

1 մոլեկուլում կա 1 կալիումի ատոմ, 1 մանգանի ատոմ, 4 թթվածին ատոմ


4. Հաշվել հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը Mr։

Mr(KMNO4)=Ar(K)+Ar(MN)+Ar(o)*4=39+55+16*4=158


5. Տարրեի զանգվածային հարաբերությունը։ 

m(K):m(MN):m(O)=39:55:64


6․ Տարրի զանգվածային բաժինը։ 

Տարրի զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս, թե նրա ատոմային զանգվածը, որ մասն է կազմում մոլեկուլային զանգվածից։

W(K)=39158*100%=25
W(MN)=55158*100%=35%
W(O)=40%


7․ Նյութը բարդ է թ՞ե պարզ։ 

բարդ


NaHCO3-կերակրի սոդա

1․ Ամեն ինչ ատոմի մասին 
1․ Սովորում ենք թե ինչ է պարբերությունը
1․ Խումբը և ենթախումբը, ինչ է ցույց տալիս խմբի համարը 
1․ Մենդելևի  պարբերական օրենքը   


Առաջադրանք

Նատրիում

Ատոմի կառուցվածքը, ծծումբ և երկաթ 

1․ Մաքուր նյութեր սահմանումը 
1․ Համասեռ, անհամասեռ, խարնուրդներ 
1․ Պարզ և բարդ նյութեր 
1․ Ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ 
1․ Խառնուրդների բաժանման եղանակները 
1․ Նյութերի հատկությունները 

Պարբերական համակարգը

Խառնուրդների բաժանման եղանակները՝ Նշան-Na
1․ Նյութի փոքրագույն մասնիկն է 
Տարրերի առաջին դասակարգը 
Ի՞նչ է ցույց տալիս կարգաթիվը 

    Որոշել հետևյալ տարրերի դիրքը, պարբերական համակարգում և ատոմի բաղադրությունը, համար, 8, 7, 11, 52, 75, 19, 30, 39


2․ Հունարենից թարգմանվում է անբաժանելի
Առաջի դասակարգումը հետևյալն է 

1․ Na, H, C, O
2․ Na-1 H-1 C-1 O-3
3․ Mr (NaHCO3) 23+1+12+16*3=84

Կարգաթիվը ցույց է տալիս պռոտոնների և էլեկտրոնների թիվը, և միչուկի լիցքը։ Ատոմային զանգվածը կազմված է պռոտոնների, նյետրոնների և էլեկտրոնների զանգվածների գումարից։ Էլեկտրոնների զանգվածը 2000 անգամ։


Թթվածին

O

Նշան - O
Կարգաթիվ - 8
Զանգված - 16
Պարբերություն-երկրորդ
Խումբը - 6
Ենթախումբ-գլխավոր
Պռոտոն - 8
Նյետրոն - 8
Էլեկտրոն - 8
Ազոտ 


N

Նշան - N
Կարգաթիվ - 7
Զանգված - 14
Պարբերություն-երկրորդ 
Խումբը - 5
Ենթախումբ-գլխավոր 
Պռոտոն - 7
Նյետրոն - 7
Էլեկտրոն - 7

Te1

Նշան - Te1
Կարգաթիվ - 52
Զանգված - 128
Պարբերություն - 5
Խումբը - 6
Ենթախումբ-գլխավոր
Պռոտոն - 52
Նյետրոն - 76
Էլեկտրոն - 52
Ռենիում


Re

Նշան - Re
Կարգաթիվ - 75
Զանգված - 187
Պարբերություն - 6
Խումբը - 7
Ենթախումբը-երկրորդական 
Պռոտոն - 75 
Նյետրոն - 112
Էլեկտրոն - 75


K

Նշան - K
Կարգաթիվ - 19 
Զանգված - 40
Պարբերություն - 4
Խումբը - 1 
Ենթախումբը-գլխավոր 
Պռոտոն - 19
Նյետրոն - 21
Էլեկտրոն - 19


Zn

Նշան - Zn
Կարգաթիվ - 30
Զանգված - 66
Պարբերություն - 4
Խումբը-երկրորդ 
Ենթախումբը-երկրորդական
Պռոտոն - 30
Նյետրոն - 36 
Էլեկտրոն - 30


Y

Նշան - Y
Կարգաթիվ - 39
Զանգված - 89
Պարբերություն - 5
Խումբը-երրորդ


Ատոմի կառուցվածքը 
Ի՞նչ է պարբերությունը, ի՞նչ է ցույց տալիս
Ատոմի բաղադրությունը 
Խումբ ենթախումբ, ի՞նչ է ցույց տալիս խմբի համարը 
Մենդելեիվի օրենքը ժամանակակից օրենքը իզոտոկներ  


Իզոտոկները դրանք նույն ատոմի տարատեսակներ են, նույն միջուկի լիցքը, բայց տարբեր խաչաբերական ատոմի զանգված, այսինքն իզոտոկներն ունեն նույն պռոտոմներ ու էլեկտրոներ, բայց տարբեր նետրոներ։

Օրինակ՝ բնության մեջ գոյություն ունի երկու քլորի ատոմ

(17p 18n) 17e 35cl 17
(17p 20n) 17e 37cl 17


22 տիտանի բնութագրությունը 

Ti
22
48
49
4 պարբ 4 խումբ 2-րդ ենթաբաժին 
(22p 26n) 22e
4 շերտ 
Մետաղ

34 Սելենի բնութագրությունը 

Se
34
49
79
4 պարբ, 6 խումբ, 1-րդ ենթաբաժին
(34p 45n) 34e
4 շերտ 2 8 18 6
Ոչ մետաղ 

25 Մանգանի բնութագրությունը

Mn
25
55

4 պարբ երություն 4-րդ խումբ 



Տարբերության համարը ցույց է տալիս էլեկտրոնային շերտերի կամ մակարդակների թիվը։ Միջուկից կան տարածություններ որտեղ էլեկտրոնների գտնելու տարածություններն մեծ է և այդ տարածությունները կոչվում են էլեկտրոնային շերտեր։ Եթե տարը գտնվում է գլխավոր ենթախմբում, ապա խմբի համարը ցույց է տալիս էլեկտրոների թիվը վերջի շերտում։

N - 2n

n= Շերտերի համարն է 
N= Էլեկտրոննեի թիվն է


Տարի բնութագրումը՝
Քիմիական նշանը՝ Al = այլումին
Կարգաթիվը՝ Z= 13
Ar (Al) = 27
Mo Al 27x1,66x10=44,82x10կգ
Ատոմի բաղադրությունը՝ 13p 14n 13e
Միջուկի լիցքը՝ +13
Դիրքը պարբ համարը պարբ - 3 ունի 3 շերտ խումբ, ենթախումբ - երրորդ, գլխավոր, վշ-3e
Ատոմի կառուցվացքը՝ 2e 8e 3e 

Եթե տարը վերջի շերտում ունի 4-ից քիչ էլեկտրոն, ապա նա կորցնում է իր էլեկտրոններն վերջի շերտից, նա ունի մետաղական հատկություններ, եթե տարը վերջի շերտում ունի 4-ից շատ էլեկտրոններ, ապա նա ձգում է իր վերջի շերտից, նա կունենա ոչ մետաղական հատկություն։
Այլումինը մետաղ է


Ֆոսֆոր՝
Քիմիական նշանը՝ p - ֆոսֆոր 
Կարգաթիվը՝ Z=15 
Ar (P)= 31
Mo (P)= 31x1,66x10=51,46x10կգ
Ատոմի բաղադրությունը 15p 16n 15e
Միջուկի լիցքը՝ +15
Դիրքը պարբ համար՝ պարբ - 3 ունի 3 շերտ խումբ, ենթախումբ - երկրորդ գլխավոր, ատոմի կառուցվացքը՝ 2e 8e 3e  +15-18=-3  


Հորում - համասեռ
Եթե խառնուրթը պարունակում է երկաթ, մագնիսի միջոցով, պարունակում է երկաթ։  

7-րդ դասարաններում
Տարեկան ընդամենը 34 ժամ
Թեմա 7-1 Երևույթների և նյութերի ճանաչումը 9 ժամ-
Դաս 1 Քիմիան որպես բնագիտության մաս։ 109-409 սեպտեմբեր
Քնարկվող հարցեր


1 Ինչ է ուսումնասիրում քիմիան։

Քիմիան ուսումնասիրում է նյութեր և նրանց բաղադրությունը, կառուցվածքը։

2 Ինչու է քիմիան բնագիտական առարկա, ինչպիսի բնագիտական գիտություններ գիտեք։

Քիմիա, ֆիզիկա, աշխրագրություն, հողագործություն, աստղագիտություն էկալոգիա։ 

3 Ինչ է նյութը, մարմինը։ Բերել օրինակներ։

Այն բոլոր առարկաները որոնք շրջապատում են մեզ, կողվում են մարմիններ։
Այն ինչից կազմված են ֆիզիկական մարմինները, կոչվում են նյութեր։

4 Ինչ նյութերից են կազմված հետևյալ մարմինները 

Քանոն - փայտ, մետալ, պլասմաս
Արձան - այլումին, կավ, երկաթ, պղինձ, ձայտ, պլասմաս, ապակի 
Ամանեղեն - ապակուց, կավից, փայտից, ոսկուց, արծաթ, պլասմաս

Նախագծային շաբաթ Քիմիայից 
Այսօր քիմիայի դասից կատարեցինք փորձ: Փորձը դիտեք ներքևում






 Փորձը կատարեցին` Կարինե Մանասյան, Աննա Ստեփանյան, Նանոր Հովհաննիսյանը
Եվ գերազանց լուսանկարիչ` Դիանա Մինդելի 
Փորձը կարող եք նաև դիտել հետևյալ բլոգներում`
annstepanyan.blogspot.am/
karinemanasyan.blogspot.com



Քիմիայի նախագիծ

Օդի  բաղադրությունը`   
 1/5 –ը կամ  21%  Թթվածին (O2)
  4/5-ը  կամ  78%  Ազոտ (N2)

 1% -Ածխաթթու գազ  (CO2),ջրային գոլորշ

No comments: